ارتحال ملکوتی فقیه عالیقدر و مرجع بزرگ جهان تشیع، حضرت آیتاللهالعظمی حاج شیخ حسین وحید خراسانی، ضایعهای جبرانناپذیر برای حوزههای علمیه و جامعه اسلامی است؛ شخصیتی برجسته که عمر پربرکت خود را در سنگر تدریس و تحقیق، پاسداری از معارف اهلبیت(ع) و دستگیری از نیازمندان سپری کرد. در طول تاریخ تشیع، فقها و مراجع عظام تقلید نهتنها مروجان احکام الهی، بلکه پناهگاه معنوی امت اسلامی در روزهای دشوار و گردابهای سهمگین بودهاند. مرحوم آیتالله العظمی وحید خراسانی از مصادیق بارز و درخشان این سنت حسنه به شمار میرفتند.
بهمناسبت ارتحال این فقیه وارسته و خادم اهلبیت(ع)، گفتوگویی با حجتالاسلام والمسلمین دکتر سید حسن وحدتی شبیری، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی و مدرس حوزه و دانشگاه انجام دادهایم تا ابعاد علمی، تبلیغی و اجتماعی این حیات پربار را از زبان ایشان مرور کنیم. در ادامه، مشروح این گفتوگو را میخوانید.
فقیهی فرهیخته از خطه خجسته خراسان
درباره ابعاد شخصیتی و سیره آیتاللهالعظمی حاج شیخ حسین وحید خراسانی نکات مهم و عمیقی وجود دارد که مرور آنها برای نسل امروز حوزوی و دانشگاهی درسآموز است. پیش از هر چیز باید یادآور شد خطه خجسته خراسان در طول قرون متمادی، همواره شاهد پرورش و شکوفایی دانشمندان و بزرگان در عرصههای گوناگون علوم اسلامی بوده است. آیتالله العظمی وحید خراسانی ازجمله عالمان فرهیخته و پارسا و فقیهان وارستهای بودند که در سراسر حیات پربرکت خود، الگویی برای روحانیون و طلابی به شمار میرفتند که میخواهند در تراز جامعه دینی امروز، صادقانه به دین و مذهب خدمت کنند. مرحوم آیتاللهالعظمی وحید خراسانی پرورشیافته حوزه علمیه کهن خراسان بودند و از محضر بزرگانی همچون مرحوم آیتالله میرزا مهدی اصفهانی، آیتالله شیخ هاشم قزوینی و دیگر بزرگان حوزه علمیه خراسان بهره بردند. ایشان همچنین در حوزه علمیه قم از محضر آیتاللهالعظمی بروجردی و در نجف از محضر بزرگانی چون آیتاللهالعظمی خویی و آیتاللهالعظمی سید عبدالهادی شیرازی استفاده کردند.
از منبر و خطابه تا کرسیهای درس خارج فقه و اصول
یکی از ویژگیهای بارز و ممتاز شخصیتی این مرجع فقید، بیان رسا و فاخر و تسلط چشمگیر ایشان بر فن خطابه و سخنوری بود. ایشان در دوران جوانی، افزون بر اهتمام جدی به مطالعات عمیق فقهی و تحصیلات دشوار حوزوی، در فن خطابه نیز به مرتبهای والا از تسلط دست یافته بودند. تبلیغ دین مبین اسلام و حضور مؤثر در مقام تبلیغ و منبر، از مهمترین دغدغهها و فعالیتهای ایشان در آن دوران بود و منبرهای پرشورشان مأمن جانهای دلداده معارف الهی به شمار میرفت.
این جایگاه علمی و تبلیغی دیری نپایید که با حضور ایشان در کرسیهای تدریس سطوح عالی و درس خارج فقه و اصول تداوم یافت. درس ایشان در حوزه علمیه قم، ابتدا در فضای معنوی مسجد سلماسی برگزار میشد و مشتاقان علم را سیراب میکرد. سپس با انتقال آن به مسجد اعظم قم، در جوار حرم مطهر کریمه اهلبیت(س)، این درس به یکی از پرجمعیتترین و پرمخاطبترین درسهای حوزه علمیه قم تبدیل شد؛ درسی که شاگردان مستعد بسیاری در آن پرورش یافتند و امروز هر یک منشأ اثر در حوزههای علمیه هستند.
ابعاد هنری و ذوق لطیف این عالم بزرگوار نیز در نوع خود شگفتانگیز بود. شخصیت آیتالله العظمی وحید خراسانی تنها به مرجعیت دینی، فقهی و تبلیغی محدود نمیشد؛ ایشان طبعی لطیف و تسلطی کمنظیر در سرودن شعر داشتند. سرودههای زیبا، دلنشین و فاخر بسیاری در موضوعات گوناگون مذهبی، بهویژه در مدح و بیان مناقب اهلبیت عصمت و طهارت(ع) از ایشان به یادگار مانده است. از جمله، شعر ارزندهای که درباره حضرت فاطمه معصومه(س) سرودهاند و با این مصراع آغاز میشود: «ای دختر عقل و خواهر دین...»؛ اشعاری عمیق و پرمحتوا که خواندن و مرورشان روح انسان را صیقل میدهد و طراوت میبخشد.
ای دختر عقل و خواهر دین/ وی گوهر درج عز و تمکین
عصمت شده پایبند مویت/ ای علم و عمل مقیم کویت
ای میوه شاخسار توحید/ همشیره ماه و دخت خورشید
وی گوهر تاج آدمیت/ فرخنده نگین خاتمیت
شیطان به خطاب «قم» براندند/ پس تخت ترا به قم نشاندند
کاین خانه بهشت و جای حواست/ ناموس خدای جایش اینجاست
اندر حرم تو عقل ماتست/ زین خاک که چشمه حیاتست
جسمی که در این زمین نهان است/ جانیست که در تن جهان است
این ماه منیر و مهر تابان/ عکسی بود از قم و خراسان
ایران شده نور بخش ارواح/ مشکات صفت به این دو مصباح
از این دو حرم دلا چه پرسی/ حق داند و وصف عرش و کرسی
ای دخت نسیم صبح صادق/ وی اُخت رضای خلق و خالق
برتر ز زمین و آسمانی/ چون عمه صاحبالزمانی
هر کس به درت به یک امید است/ محتاجتر از همه وحید است
مردمداری و رسیدگی به نیازمندان
ارتباط نیکو با آحاد مردم و گشودن گره از مشکلات آنان، از اصول ثابت در سیره عملی آیتالله العظمی وحید خراسانی بود. درِ منزل و بیت شریف ایشان در خیابان صفاییه قم، سالیان متمادی به روی عموم مردم گشوده بود. اقشار مختلف مردم با مراجعه به بیت ایشان، دردها و مشکلات خود را مطرح میکردند و این عالم وارسته، تا جایی که در توان داشتند، با دلسوزی و پدرانه برای رفع موانع و گشودن گره از زندگی مؤمنان میکوشیدند و از هیچ کمکی دریغ نمیورزیدند. رسیدگی مستمر به امور فقرا، ایتام و نیازمندان نیز همواره از دغدغههای اصلی ایشان به شمار میرفت.
پاسداری از حریم تشیع و اهتمام به شعائر مذهبی
از دیگر وجوه برجسته کارنامه این فقیه بزرگ، نگاه عمیق ایشان به صیانت از مذهب تشیع در برابر دستاندازی بدخواهان و دفاع جانانه از عقاید حقه اهلبیت(ع) در برابر تهاجمهای فکری و اعتقادی دشمنان بود. ایشان با درک درست از زمانه، در نقاط مختلف ایران و حتی خارج از کشور، مؤسسات و مراکز تخصصی تأسیس کردند تا به تبیین دقیق عقاید تشیع بپردازند و عالمان و مبلغان برجسته، اعم از بانوان و آقایان را برای پاسخگویی مستدل و منطقی به شبهات مطرحشده علیه مذهب تشیع تربیت کنند. احیای شعائر مذهبی و شعائرالله نیز همواره مورد توجه ویژه این مرجع بزرگوار بود. اهتمام به توسل و عرض ارادت خالصانه در ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، برگزاری باشکوه راهپیماییها و دستههای عزاداری در روز شهادت صدیقه طاهره(س)، توجه به احیای شب نیمه شعبان و اقامه دعاهای مخصوص این شب ـ که از حیث فضیلت تالیتلو شب قدر است ـ و توسل مستمر به ساحت قدسی ولیعصر، امام زمان(عج) از ارکان زندگی معنوی ایشان به شمار میرفت.
حمایت از نظام اسلامی و الگویی ماندگار برای حوزهها
تأکید بر حفظ اتحاد امت اسلامی، حمایت قاطع و همهجانبه از نظام مقدس جمهوری اسلامی از آغاز پیروزی شکوهمند انقلاب و تکریم مقام شامخ حضرت امام خمینی(ره) ازجمله اقدامات ایشان بود. همچنین، ایراد سخنرانی تاریخی در پشتیبانی از رهبری انقلاب و ضرورت نابودی اسرائیل —که در اوج جنگ تحمیلی با ارتش بعث عراق صورت گرفت— گوشهای از تلاشهای آن دوران و از دیگر شاخصههای بارز خطمشی سیاسی و انقلابی این فقیه بزرگ است. در همین زمینه، خاطرهای شنیدنی از سال گذشته و در آستانه تحولات و فتنههای پیرامونی به یاد دارم. در آن زمان، بهدلیل کسالت حنجره، سخن گفتن برای ایشان بسیار دشوار بود؛ بااینحال، به دوستان و افراد مرتبط با بیت تأکید کرده بودند برای حفظ کشور و مصون ماندن ایران اسلامی از شر و دستاندازی دشمنان، در چهار نقطه صفر مرزی قربانی ذبح کنند و به یاد مصائب کربلا، روضه حضرت علیاصغر(ع) برپا دارند. این روایت نشاندهنده عمق دلبستگی این مرجع الهی به امنیت و اقتدار این مرزوبوم است. ارتباط صمیمانه، مخلصانه و سرشار از تکریم ایشان با رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای(مدظلهالعالی) نیز همواره زبانزد بود؛ چنانکه رهبر فرزانه انقلاب در سفرهای خود به قم و نیز در دوران بستری بودن این مرجع بزرگ در بیمارستانی در تهران، شخصاً برای عیادت و دیدار با ایشان حضور یافتند؛ دیدارهایی که گواه پیوند عمیق معنوی میان آن دو بزرگوار است. وجود مبارک حضرت آیتاللهالعظمی وحید خراسانی، هم افتخار بزرگ حوزه علمیه خراسان و هم از استوانههای حوزههای علمیه نجف اشرف و قم بودند. ایشان در درس مراجع نامداری همچون مرحوم آیتاللهالعظمی خویی تلمذ کردند و سپس بر کرسی تدریس و فقاهت نشستند. شخصیت و سیره عملی ایشان میتواند و باید الگویی تمامعیار و درخشان برای حوزههای علمیه امروز باشد. اخلاص، فعالیت علمی شبانهروزی، دلسوزی برای مردم، مردمداری و شجاعت در دفاع از کیان دین و مذهب، چراغ راه طلاب و علمایی است که در حوزههای علمیه برای تربیت عالمان و فقیهانی بزرگ در آینده جهان اسلام میکوشند.
در پایان، این حدیث را به روح این فقیه بزرگ تقدیم میکنیم: موسی بن جعفر(ع)، امام هفتم شیعیان از پدر بزرگوارشان و ایشان از امیرالمؤمنین(ع) نقل میکنند که حضرت فرمودند: خداوند متعال، هنگامی که بخواهد اهل زمین را به عذابی گرفتار کند، میفرماید: «اگر کسانی نبودند که بهخاطر جلال و عظمت من با یکدیگر دوستی میکنند، مساجد مرا آباد میکنند و در سحرگاهان آمرزش میخواهند، عذابم را نازل میکردم». وجود انسانهای شریف و عالمان بزرگی همچون آیتاللهالعظمی وحید خراسانی، حتی اگر نتوانند مانند دوران جوانی خدمات علمی و فرهنگی خود را ادامه دهند، دعایشان و نفس حضورشان برای ما ارزشمند است. باید قدر آنان را بدانیم و دریابیم که از دست دادن این عالمان وارسته، چه خسارت بزرگی برای جامعه دینی ماست.





نظر شما